Đừng để chưa kịp chết thì đã hết tiền

Hôm nay, hãy cùng mình chơi trò “Cỗ máy thời gian của Doraemon” nhé!

Bây giờ, bạn cần tìm một không gian đủ tĩnh lặng, thoải mái. Bất kỳ chỗ nào bạn cảm thấy dễ chịu. (Điều này là để bạn dễ tập trung hơn).

Vào một buổi sáng đẹp trời trong tương lai, bạn mở mắt thức dậy và nhận ra:

Ahhh, hôm nay tôi đã tự do tài chính. Không còn phải lo chuyện đi làm kiếm tiền nữa. Bạn hình dung xem mình đang ở đâu? Cùng với ai? Đang làm gì? Ngày hôm đó của bạn sẽ diễn ra như thế nào?

Có thể ở những lần thử đầu tiên, mọi thứ sẽ rất mơ hồ. Nhưng bạn hãy thường xuyên thực hiện bài tập này, đến khi viễn cảnh của bạn thật sự rõ ràng hơn.

Trong bài viết này, mình sẽ nói rõ vì sao mình muốn bạn thử trò chơi này.

Mình có một người anh – cũng là Mentor của mình. Anh hiện đang là multi-preneur và cố vấn tài chính cho nhiều khách hàng High Net Worth. Mình thường xuyên trao đổi với anh về chuyên môn, phần vì muốn chắc chắn những gì mình thực hành và chia sẻ luôn tiệm cận với tiêu chuẩn của những nhà tư vấn chuyên nghiệp, thay vì chỉ dựa trên thế giới quan cá nhân.

Khi bắt đầu dự án, mình đã nói với anh thế này: “Anh ơi, em đã nghĩ kỹ rồi. Em sẽ bắt đầu viết về mục tiêu tài chính. Cụ thể là nghỉ hưu trước tiên.”

Anh đã phá lên cười: “Haha. Em có chắc chưa đó?”

Việc anh bật cười như vậy xuất phát từ quan sát của anh trong những lần trao đổi với các khách hàng của mình. Dường như, trong hầu hết các buổi tư vấn, mọi người thường rơi vào hai nhóm quan điểm khá đối lập.

Nhóm thứ nhất nhìn nhận cuộc sống hưu trí như một cột mốc quan trọng, thậm chí là mục tiêu sau cùng cần được chuẩn bị nghiêm túc. Họ đặt nhiều kỳ vọng vào giai đoạn này, như một khoảng thời gian để tận hưởng thành quả của cả đời lao động. Họ rất hiểu bản thân cần chuẩn bị những gì, và mong muốn có một kế hoạch rõ ràng. Nhóm này, chiếm tỉ lệ khá nhỏ.

Nhóm còn lại – hay số đông còn lại, đa phần là các bạn trẻ. Họ thường khá thờ ơ, không cảm xúc. Không hẳn là họ phủ nhận tầm quan trọng của việc nghỉ hưu, mà đơn giản là họ chưa cảm thấy sự liên quan đủ rõ ràng ở thời điểm hiện tại. “Em còn trẻ mà anh, giờ nghĩ đến làm chi cho mệt,” là phản ứng anh thường xuyên nhận được.

Với họ, nghỉ hưu là một khái niệm xa vời, chưa cần ưu tiên, trong khi mối quan tâm lớn nhất vẫn là những cơ hội trước mắt – đầu tư vào đâu có lời nhiều là được, tận hưởng cuộc sống trước đã.

Thực ra, hiện trạng này rất giống với kết luận được đề cập đến trong cuốn sách “Tiền bạc và lý trí”. Trong cuốn sách này, tác giả Dan Ariely có nói một ý:

Con người rất khó để kết nối với bản thể của họ ở tương lai. Và tại sao ta phải đánh đổi việc bỏ ra 200 đô mua vé xem vở nhạc kịch yêu thích để tiết kiệm cho vài lọ thuốc ở tuổi già?

Vì vậy, nếu bạn cứ đi hỏi bạn bè rằng “Mày đã có kế hoạch nghỉ hưu chưa?” thì mình nói thật, khả năng cao là bạn sẽ không còn được rủ đi cà phê nữa.

Khi nghe về hai chữ “Hưu trí”, bản thân bạn cũng có thể trải qua cảm giác tương tự. Bài tập nhỏ ở đầu bài viết là một cách để giúp bạn thu hẹp khoảng cách về cảm xúc kết nối với bản thể của mình ở tương lai. Mình muốn bạn bỏ qua yếu tố thời gian, chỉ đơn giản là tập trung nghĩ về cuộc sống khi không còn phải đi làm nữa.

Khi tương lai có hình hài, có cảm xúc, bạn sẽ dễ hình dung được cuộc sống của mình hơn. Một ngày trong tưởng tượng đó của bạn chính là cuộc sống mà bạn mong chờ. Được tự do làm những điều mình thích, dành thời gian cho những thứ quan trọng nhất.

Trong quá trình tư vấn khách hàng lên kế hoạch, những chuyên gia tài chính hiếm khi bắt đầu bằng con số. Thứ họ quan tâm trước tiên là cuộc sống mà bạn muốn hướng đến. Bởi chính những điều đó mới là nền tảng cho mọi chiến lược tài chính được xây dựng phía sau.

Một phần công việc của chuyên gia tư vấn là giới thiệu các sản phẩm tài chính và giúp khách hàng phân bổ tài sản vào một hoặc nhiều công cụ phù hợp. Nhưng trước khi đi đến bước đó, họ sẽ dành nhiều thời gian để đặt những câu hỏi về mục tiêu tài chính. Trong vài năm tới, bạn đang ưu tiên điều gì? Về dài hạn, bạn mong muốn cuộc sống của mình trông ra sao?

Quản trị tài chính cá nhân, theo một cách nào đó, khá giống với việc chơi cờ. Bạn cần hiểu cách từng quân cờ vận hành, nhưng quan trọng hơn là biết cách phối hợp chúng để tạo nên một thế trận vững vàng. Không phải để thắng nhanh, mà để đi đường dài một cách chắc chắn. Một kế hoạch tài chính tốt cũng đòi hỏi sự đồng bộ giữa nhiều yếu tố – thu nhập, chi tiêu, tiết kiệm, đầu tư và bảo vệ – giống như một ván cờ công thủ nhịp nhàng.

Điều mà không phải ai cũng nhận ra là: trên bàn cờ cuộc đời, rất nhiều người chỉ có một ván duy nhất để chơi. Nếu không có chiến lược rõ ràng, đi quân theo cảm hứng, ham những lợi ích trước mắt, bạn rất dễ rơi vào thế bị động về sau, nhất là khi thời gian không còn đứng về phía mình.

Chính vì vậy, trong các buổi tư vấn, có những lúc phần lớn thời gian được dành ra chỉ để nói về kế hoạch hưu trí. Không phải để làm khách hàng lo lắng, mà để họ nhìn rõ hơn về bức tranh dài hạn.

Với tiến bộ y học hiện nay, việc sống đến 90 hay thậm chí 100 tuổi không còn là điều quá xa vời. Một người đi làm từ năm 20 tuổi và nghỉ hưu ở tuổi 60 có khoảng 40 năm lao động, và rất có thể là 30 đến 40 năm sau đó không còn thu nhập chủ động.

Anh bạn mình có một câu rất hay nói với các bạn trẻ phớt lờ cảnh báo về việc bỏ qua kế hoạch hưu trí: “Hãy cẩn thận, em có thể đối mặt với viễn cảnh chưa kịp chết thì đã hết tiền!”

Thật sự nó là một câu nói đùa, nhưng hoàn toàn có khả năng xảy ra nếu bạn không có sự chuẩn bị kỹ càng. Hãy thử nhìn vào hiện tại: Khi bạn còn trẻ, còn sức lao động, việc thiếu tiền đã khiến cuộc sống chật vật đến thế nào? Vậy thì hãy tưởng tượng, khi sức khỏe cạn kiệt và tinh thần chẳng còn minh mẫn mà lại rơi vào cảnh túng thiếu. Đó không chỉ là khó khăn, đó là một thảm họa.

Có lẽ đến đây, một số bạn trẻ sẽ cho rằng: “Chẳng phải sợ gì cả vì tôi đang có một danh mục crypto, chứng khoán tăng bằng cấp số nhân trong vài tháng. Tôi sẽ giàu có. Khi đó, chuyện ngồi lên kế hoạch cho nghỉ hưu sẽ không còn quan trọng nữa.”

Nhưng có một nghịch lý thế này. Tốc độ chi tiêu của bạn khả năng sẽ tỉ lệ thuận với số tiền mà bạn kiếm được (mình hay gọi là lạm chi), ngay cả khi tài sản của bạn có thực sực đạt được mức tăng trưởng thần tốc như vậy. Nếu bạn không có một mục tiêu rõ ràng, không thấy được cái đích mình cần đến, bạn sẽ không biết bao nhiêu là đủ. Và bạn sẽ có xu hướng hưởng thụ cuộc sống, cho đến khi một sự kiện thiên nga đen ập đến trong cuộc đời bạn.

Và có khi con số hiện tại bạn đang nhẩm tính trong đầu, có thể cách rất xa so với con số thực tế mà bạn sẽ cần đến khi bước vào độ đuổi nghỉ hưu. Hãy thật sự khiêm tốn và cẩn thận.

Có một điều ít ai nói thẳng: rất nhiều người già đang sống khắc khổ, không phải vì họ muốn sống đơn giản, mà vì họ không còn lựa chọn nào khác. Khắc khổ ở đây không phải là thiếu ăn thiếu mặc theo nghĩa tuyệt đối, mà là thiếu quyền lựa chọn trong cuộc sống. Không dám đi chơi xa vì tốn kém, ngại mua thuốc tốt vì giá cao, có bệnh cũng ráng chịu vì sợ làm phiền con cháu. Điều đáng buồn là nhiều người trong số họ từng có thu nhập ổn, từng “kiếm ra tiền”, nhưng khi còn trẻ lại không có một kế hoạch hưu trí rõ ràng. Và đến lúc nhận ra thì đã quá muộn để sửa sai.

“Chưa kịp chết đã hết tiền” là một kịch bản hoàn toàn có thể xảy ra.

Nguyên nhân lớn nhất không phải vì bạn tiêu xài hoang phí, mà vì lạm phát.

Theo dữ liệu công bố, lạm phát ở Việt Nam rơi vào khoảng 4% mỗi năm. Nghe thì bạn chưa hình dung được. Nhưng nếu nhìn lại đời sống thực tế, bạn sẽ thấy sức tàn phá của nó khủng khiếp đến mức nào. Khoảng 20 năm trước, một tô hủ tíu mình ăn giá 5.000 đồng. Bây giờ, 50.000 đồng cho một tô hủ tíu là chuyện rất bình thường, tức là tăng gấp 10 lần. Thu nhập của bạn có tăng gấp 10 lần không? Rất có thể là không.

Lạm phát không ập đến trong một ngày, mà bào mòn tài sản của bạn một cách âm thầm. Nếu tiền của bạn không tăng trưởng nhanh hơn hoặc ít nhất là theo kịp nó, thì về bản chất, bạn đang nghèo đi mà không hề nhận ra.

Mình hi vọng bạn có đủ lý do để dành thời gian ngẫm nghĩ về điểm đến hưu trí của mình. Điểm đến mà ai trong chúng ta rồi cũng phải đến, dù muốn hay không.

Đã đến lúc bạn nên tự hỏi lại: mình sẽ nghỉ hưu vào lúc nào? 60 tuổi, 55 tuổi, hay thậm chí là sớm hơn theo phong cách FIRE? Nghỉ hưu sớm cũng có cái giá của nó, và mình sẽ dành một bài riêng để phân tích rõ những được và mất của lựa chọn này. Quan trọng hơn cả, là khi ngày đó đến, bạn muốn cuộc sống của mình trông như thế nào. Một cuộc sống đủ đầy, chủ động và bình thản, hay một cuộc sống phải tính toán từng quyết định vì tiền?

Hưu trí không phải là dấu chấm hết của sự nghiệp, mà là một giai đoạn sống khác. Và cách bạn chuẩn bị cho nó hôm nay sẽ quyết định rất nhiều đến chất lượng những năm tháng về sau.

Hãy chủ động hơn với chính cuộc đời mình.