Bí quyết giảm chi tiêu, không giảm chất lượng sống

Người Việt mình rất giỏi tiết kiệm.

Hầu hết, trong mọi gia đình Việt ngày xưa đều có một chú heo đất màu sắc để ở góc tủ. Hình ảnh này nhắc nhở trẻ con về tư duy tiết kiệm từ khi mới chập chững biết đi. Tinh thần chịu thương chịu khó đó không chỉ dừng lại ở dải đất hình chữ S mà còn theo chân những người con xa xứ.

Khi có dịp nói chuyện với những người bạn của mình ở nước ngoài, họ đều nói cộng đồng người Việt ở Mỹ, Úc, Canada, Châu Âu…hầu như đều mua được nhà sau vài năm sinh sống và làm việc. Khác với lối sống tôn thờ chủ nghĩa tiêu dùng ở phương Tây, tinh thần tiết kiệm dường như đã nằm sẵn trong hệ gene của chúng ta từ thuở nhỏ.

Tuy nhiên, có một lỗ hổng lớn trong giáo dục tài chính gia đình ở Việt Nam: Chúng ta được dạy phải tiết kiệm, nhưng hiếm khi được chỉ dẫn cách tiết kiệm sao cho đúng.

Đa số mặc định tiết kiệm đồng nghĩa với việc bóp nghẹt chi tiêu. Trong khi đó, việc chi tiêu, theo nhiều cách, là để phục vụ cho cuộc sống.

Vậy thì câu hỏi đặt ra là: Tiết kiệm như thế nào để chất lượng cuộc sống của chúng ta vẫn không bị ảnh hưởng?

Sau tất cả, mục tiêu cuối cùng của tài chính cá nhân luôn là hạnh phúc và sự bình an lâu dài.

Vậy đâu là những chi tiêu giúp nâng cao chất lượng cuộc sống để ta bồi đắp. Và đâu là những thứ sẽ làm giảm/ không giúp tăng thêm chất lượng sống mà ta nên loại trừ?

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ một số cách mà mình đang áp dụng để giảm chi tiêu mà vẫn đảm bảo chất lượng sống. Hi vọng, những cách này cũng sẽ giúp bạn tiết kiệm có chiến lược hơn, thay vì cố gắng theo đuổi lối sống kham khổ.

1. Mua giá trị, không mua giá rẻ

Một sai lầm phổ biến của chúng ta là chọn những thứ rẻ nhất có thể. Bạn lựa chọn sản phẩm/dịch vụ dựa vào giá cả thay vì phân tích giá trị thực sự mà món hàng đó có thể đem lại.

Nhưng chính kiểu mua sắm vô tội vạ những thứ rẻ tiền sẽ khiến bạn vừa thâm hụt chi tiêu, mà chất lượng cuộc sống cũng càng ngày đi xuống.

Vì sao vậy? Vì đó là lúc bạn đang có sự nhầm lẫn giữa giá cả và giá trị.

Thực tế, giá của một món đồ hay dịch vụ chỉ có hai trạng thái: cao hoặc thấp. Chữ “đắt” hay “rẻ” sẽ phụ thuộc vào việc món hàng đó mang lại cho bạn lợi ích ra sao so với số tiền bạn bỏ ra.

Một món đồ giá cao nhưng giúp bạn cải thiện năng suất hay sức khỏe thì thực chất nó rất rẻ. Ngược lại, một thứ có giá thấp xình nhưng không mang lại giá trị, hoặc tệ hơn là bào mòn thời gian và tinh thần của bạn, thì đó chính là một cái giá vô cùng đắt đỏ.

Một chiếc ghế làm việc thoải mái, một bộ chăn nệm chất lượng để đảm bảo giấc ngủ sâu, một đôi giày chạy bộ tốt, hay thức ăn tươi sống. Đó đều là những thứ nên ưu tiên chất lượng tốt thay vì giá rẻ.

Nếu một chiếc nệm trị giá 10 triệu đồng nhưng bạn sử dụng nó trong 10 năm (tương đương 3.650 đêm), thì chi phí mỗi đêm chỉ khoảng hơn 2.000 đồng. Chi phí 2.000 đồng đó đổi lại sức khỏe và tinh thần minh mẫn mỗi sáng thức dậy. Cái giá quá rẻ cho một giấc ngủ ngon. Chắc chắn là rẻ hơn tiền thuốc hay ca phẫu thuật cho một cái cột sống cong vẹo vì nằm trên một chiếc nệm dỏm lâu ngày.

Hãy đem tư duy của một doanh nghiệp đi tuyển dụng khi mua đồ.

Vì sao mình nói vậy? Khi một công ty tuyển chọn nhân sự năng lực kém hoặc không trung thành, họ không chỉ lãng phí chi phí tuyển dụng ban đầu mà còn tiêu tốn nguồn lực đào tạo và cả chi phí thay thế sau này.

Việc sở hữu những món đồ kém chất lượng cũng tạo ra kịch bản tương tự: bạn vừa mất tiền mua, vừa chịu đựng chất lượng sống bị bào mòn và cuối cùng vẫn phải chi thêm một khoản nữa để thay thế bằng một sản phẩm tốt hơn.

Do đó, thay vì chi tiêu vô tội vạ, hãy học cách sàng lọc chi tiêu vào những món có giá trị cao. Khi đó, chất lượng sống của bạn không hề giảm đi mà sẽ tăng lên rõ rệt.

Bạn sẽ thoát khỏi sự bào mòn về tinh thần và sức khỏe từ những rủi ro xài hàng kém chất lượng. Cách tiếp cận này giúp bạn sở hữu ít đồ đạc hơn nhưng mỗi món đồ đều mang lại giá trị sống tối đa.

2. Ưu tiên mua trải nghiệm thay vì vật chất

Chúng ta thường lầm tưởng rằng niềm vui đến từ việc sở hữu vật chất. Tuy nhiên, dưới góc độ thần kinh học, sự hưng phấn từ việc mua sắm chỉ là một phản ứng hóa học mang tính tạm thời và sẽ nhanh chóng phai nhạt theo thời gian.

Cơ chế này được giải thích rõ nét thông qua hoạt động của Dopamine trong não bộ.

Khi bạn khao khát một món đồ, Dopamine bắt đầu tăng dần từ khoảnh khắc bạn nhìn thấy nó, bỏ vào giỏ hàng và thanh toán. Nồng độ Dopamine thường đạt đỉnh ở giai đoạn kỳ vọng và chờ đợi món hàng được giao đến tay. Tuy nhiên, ngay sau giây phút đập hộp và chính thức sở hữu nó, nồng độ chất dẫn truyền thần kinh này sẽ bắt đầu sụt giảm về mức cơ bản.

Chỉ sau vài ngày hoặc vài tuần, món đồ mới sẽ nhanh chóng trở thành một phần của môi trường xung quanh, khiến bạn không còn cảm giác hào hứng như lần đầu sử dụng. Hiện tượng này được gọi là sự thích nghi khoái lạc, nơi bộ não dần coi sự có mặt của vật chất là điều hiển nhiên và ngừng tạo ra tín hiệu hưng phấn.

Tuy nhiên, trải nghiệm thì rất khác vật chất.

Trải nghiệm lại mang đến giá trị hạnh phúc bền vững nhờ tính kết nối sâu sắc với cảm xúc và bản sắc cá nhân, được lưu giữ trong tầng sâu của tiềm thức và không dễ bị bào mòn bởi thời gian.

Mỗi khi bạn nhắc lại hoặc chia sẻ một kỷ niệm vui, một chuyến đi đáng nhớ, bộ não giống như được kích hoạt một chương trình hạnh phúc đã cài đặt sẵn. Cảm giác hân hoan lúc đó sẽ được tái hiện sống động, cho phép bạn sống trong niềm vui đó thêm nhiều lần nữa.

Thay vì chi tiền cho những vật dụng chỉ để lấp đầy không gian, việc đầu tư vào trải nghiệm chính là cách bạn làm phong phú vốn tự thân và xây dựng một kho tàng hạnh phúc có thể tái sử dụng bất cứ lúc nào.

Khi tâm hồn đủ giàu có, nhu cầu dùng vật chất để khỏa lấp sự trống rỗng sẽ tự động giảm xuống.

Đây chính là hình thái tiết kiệm bền vững và thông minh nhất. Bạn không còn bị ràng buộc vào quá nhiều vật dụng ngoại thân để cảm thấy mình ổn, bởi bản thân bạn đã tích lũy đủ vốn tự thân để trở thành một thực thể trọn vẹn và độc lập.

Một người có nội tâm phong phú sẽ nhận ra rằng giá trị của họ không được định nghĩa bởi nhãn mác của bộ đồ đang mặc hay của chiếc điện thoại đang dùng.

Sự tỉnh thức này cho phép bạn đứng ngoài các cuộc chạy đua tiêu dùng vô nghĩa và tập trung nguồn lực tài chính vào những điều thực sự quan trọng. Nơi đó bạn làm chủ đồng tiền để phục vụ cho cuộc sôngs an yên và phát triển của chính mình thay vì để tiền dẫn dắt tâm trí.

3. Tiết kiệm từ việc ngăn chặn sự xuống cấp

Một phần lớn tiền bạc của chúng ta bị mất đi không phải do mua mới, mà do phải sửa chữa hoặc thay thế những món đồ đã hỏng vì sự cẩu thả.

Tiết kiệm thông minh không chỉ dừng lại ở việc cân nhắc trước khi mua, mà còn nằm ở tư duy bảo trì để kéo dài vòng đời của những tài sản đang sở hữu. Việc chăm sóc đồ đạc không chỉ giúp duy trì trạng thái vận hành tối ưu mà còn loại bỏ những khoản chi lớn đột ngột, từ đó bảo vệ dòng tiền và sự an tâm cho tâm trí.

Bạn có thể bắt đầu từ việc rà soát và thay đổi thói quen sử dụng thông qua các hành động cụ thể:

• Bảo dưỡng máy lạnh định kỳ giúp tiết kiệm điện năng và ngăn ngừa hư hỏng máy nén.
• Thay nhớt xe đúng hạn là cách bảo vệ động cơ trước khi những hỏng hóc nghiêm trọng xảy ra.
• Loại bỏ thói quen vừa sạc vừa sử dụng hoặc dùng bộ sạc kém chất lượng không chỉ bảo vệ pin mà còn là khoản đầu tư cho sự an toàn của bạn.
• Vệ sinh và làm khô giày sau khi đi mưa.
• Tắt các thiết bị điện khi không dùng.

Và một điều quan trọng hơn cả vật chất, hãy bảo trì thân thể của chính mình.

Việc rèn luyện thể dục thường xuyên, duy trì khám sức khỏe định kỳ là một chiến lược quản trị rủi ro nên có. Phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe không chỉ gia tăng cơ hội phục hồi mà còn bảo vệ gia đình bạn trước những biến cố tài chính không lường trước.

Nhìn dưới góc độ kinh tế, chi phí bảo trì luôn thấp hơn nhiều so với chi phí thay thế hoặc sửa chữa lớn. Đây là cách vừa tiết kiệm, vừa duy trì chất lượng sống ở trạng thái ổn định.

4. Ưu tiên “Quyền sử dụng” thay vì “Quyền sở hữu”

Trong tư duy tài chính truyền thống, sở hữu tài sản thường được coi là biểu tượng của sự ổn định. Tuy nhiên, dưới góc độ quản trị năng lượng sống, việc làm chủ sở hữu đôi khi lại trở thành một gánh nặng vô hình.

Sở hữu một món đồ đồng nghĩa với việc bạn phải gánh vác thêm các chi phí ẩn: không gian lưu trữ, thời gian bảo trì và sự tiêu hao tâm trí khi nó có vấn đề.

Mình lấy ví dụ một số thứ nên ưu tiên thuê hơn mua vì đem lại lợi ích kinh tế cao hơn:

• Thiết bị dã ngoại và giải trí: Thay vì chi trả hàng triệu đồng cho một chiếc lều cao cấp cùng bộ bàn ghế camping chỉ để sử dụng một lần mỗi năm, việc đi thuê giúp bạn tiếp cận được những thiết bị chuyên dụng với chi phí tối thiểu. Vừa giúp tiết kiệm diện tích nhà ở, vừa loại bỏ nỗi lo về việc bảo quản đồ đạc.
• Phương tiện di chuyển: Sở hữu một chiếc ô tô thường đi kèm với các gánh nặng tài chính như phí bảo trì định kỳ, bảo hiểm, chi phí gửi xe và phí … bị các chú CA phạt cao hơn nhiều so với xe máy. Nếu nhu cầu di chuyển không nhiều, book Grab sẽ là bài toán kinh tế có lợi hơn.
• Trang phục dịp đặc biệt: Tâm lý e ngại việc lặp lại trang phục trong các sự kiện lớn thường dẫn đến những khoản chi lãng phí cho các bộ cánh đắt tiền nhưng chỉ mặc một lần (con gái chắc sẽ thường bị tâm lý này hơn). Thay vì mua đồ, thuê quần áo vẫn cho phép bạn luôn xuất hiện với diện mạo mới mẻ với mức phí chỉ bằng một phần mười giá trị thực.
• Nhà cửa: Khi chưa sẵn sàng về tài chính và tâm lý, hãy đi thuê. Việc thuê nhà giúp bạn trực tiếp trải nghiệm môi trường sống, an ninh và văn hóa hàng xóm để xem có thực sự phù hợp với lối sống cá nhân hay không trước khi đặt bút ký vào bản hợp đồng sở hữu.

Khi đứng trước một quyết định mua sắm, việc suy nghĩ về nhu cầu sở hữu là vô cùng cần thiết. Đôi khi, chỉ thuê quyền sử dụng thay vì sở hữu vĩnh viễn không chỉ giúp bạn tiết kiệm tiền bạc mà còn mua lại được sự tự do trong tâm trí.

5 – Tăng cường các hoạt động miễn phí

Có một câu nói huyền thoại: “The best things in life are free” – Những điều tuyệt vời nhất trong cuộc sống vốn dĩ đều miễn phí.

Chúng ta thường mải mê chạy theo những tiện ích đắt đỏ mà quên mất rằng những thứ nuôi dưỡng tâm hồn và sức khỏe con người sâu sắc nhất lại không hề tốn một xu nào. Đó là ánh nắng buổi sớm, một hơi thở sâu, hay cảm giác bình yên bên những người thân yêu.

Ngoại truyện: Nhà sáng lập thương hiệu Chanel cũng có một câu khá nổi tiếng: The best things in life are free. The second best are very expensive. Ý của cổ là những món thời trang đắt đỏ của Chanel chính là thứ tuyệt với thứ hai sau những điều không mua được bằng tiền. Chiêu marketing đỉnh cao luôn :))))

Thật sự là trước đây mình cũng từng rơi vào cái bẫy của việc dùng tiền để mua lấy sự vui vẻ nhất thời.

Nhưng sau khi nhận ra cách làm này không bền, mình bắt đầu chuyển dịch nguồn vui từ các hoạt động tiêu dùng sang các hoạt động tinh thần. Lúc đó, cả tài chính và chất lượng sống của mình đều cải thiện.

Đây là danh sách những hoạt động 0 đồng nhưng vẫn có giá trị cao mà mình đang áp dụng để nạp lại năng lượng sống:

• Chăm sóc cây cảnh: Theo nhiều nghiên cứu, làm vườn luôn nằm trong top đầu những hoạt động đem lại chỉ số hạnh phúc cao nhất. Một số trường phái về tâm linh cho rằng cây cối có năng lượng cao. Mình có một ban công trồng hoa, và mình luôn dành thời gian cho thiên nhiên rất nhiều mỗi lần du lịch ở nước ngoài.
• Học kỹ năng online: Có thể bạn không tin, nhưng mình từng tốn vài chục triệu cho một khóa học khiến bản thân mất rất nhiều thời gian nhưng kiến thức thu lại không bằng một series miễn phí trên YouTube. Ở thời đại này, tri thức miễn phí rất nhiều, quan trọng bạn có tinh thần cầu tiến thì điều gì cũng học được.
• Nấu ăn và làm bánh vào cuối tuần: Những ngày rảnh rỗi, mình thường thử nghiệm những công thức bánh trái mới và đem tặng người thân. Vừa em yêu khoa học, vừa có niềm vui khi thấy người thân hào hứng nhận quà. (Lưu ý, cách này chỉ phù hợp với những ai đam mê bếp núc. Nếu không tự tin với khả năng này, tốt nhất bạn nên bỏ qua để tránh tạo thêm áp lực cho bản thân.)
• Đi dạo: Bạn hãy thử một buổi chiều đi bộ trong công viên để ngắm nhìn nhịp sống. Tâm trạng của bạn sẽ cải thiện nhanh chóng khi được hiện diện ở những nơi yên tĩnh, nhiều cây xanh. Lượng Endorphin từ vận động tự nhiên mang lại sự sảng khoái bền vững và lành mạnh hơn hẳn cơn hưng phấn dopamine ngắn ngủi.
• Viết journal: Đây là một hình thức trị liệu tâm lý rất hiệu quả để dọn dẹp mớ hỗn độn trong đầu. Đôi khi, việc viết xuống một kế hoạch hay vấn đề đang gặp phải sẽ giúp bạn tìm ra được hướng đi mới mẻ.
• Kết nối thật thay vì xã giao tốn kém: Sự giàu có thực sự của một mối quan hệ nằm ở những câu chuyện được chia sẻ. Thay vì cố gắng mua lấy sự chú ý của nhiều mối quan hệ hời hợt, hay chi tiền tham gia vào quá nhiều hoạt động hội nhóm, mình ưu tiên chọn những buổi cà phê thân mật với bạn bè. Khi mọi khoảnh khắc bên cạnh đúng người đều ngập tràn niềm vui.

Tiết kiệm không phải là tình toán chi li, cũng không phải là hành động ép bản thân phải sống một cuộc đời khắc khổ.

Dưới góc độ quản trị tài chính tỉnh thức, đây thực chất là nghệ thuật của sự ưu tiên. Chúng ta chỉ dọn dẹp những thứ phù phiếm để dồn toàn bộ nguồn lực vào những giá trị cốt lõi mang lại hạnh phúc thực sự.