Có thể bạn đang hiểu sai về DCA – trung bình giá (Phần 1)

Là một người làm sản phẩm trong ngành tài chính, công việc hàng ngày của mình không chỉ là xây dựng tính năng hay tối ưu giao diện ứng dụng, mà còn là quan sát, phân tích hành vi của hàng ngàn nhà đầu tư cá nhân để có những chiến lược sản phẩm phù hợp.

Mình thường dành ra một khoảng thời gian định kỳ để đọc và phân tích các thảo luận trên các diễn đàn, hội nhóm đầu tư. Mục tiêu là tìm hiểu xem nhà đầu tư đang có những trăn trở gì.

Sau một thời gian tìm hiểu, mình nhận ra một điều rằng: Qua nhiều năm, mỗi giai đoạn nền kinh tế sẽ có những thay đổi, nhưng các câu hỏi của nhà đầu tư thì gần như lặp lại. Câu hỏi chỉ xoay quanh một vài chủ đề đếm trên đầu ngón tay. Và DCA là một trong số những chủ đề được nhắc đến nhiều nhất.

(Dành cho ai chưa hiểu DCA là cái gì, vui lòng kéo xuống bên dưới).

Chiến lược đầu tư DCA vốn được sinh ra để loại bỏ cảm xúc, giúp nhà đầu tư kê cao gối ngủ, mặc kệ biến động thị trường. Nhưng thực tế, mình thấy rất nhiều bạn dù nói là mình đang áp dụng đầu tư theo DCA, vẫn đầu tư với tâm thế nhấp nhỏm vô cùng.

Nhiều người đã tuyên bố: “Tôi theo trường phái DCA dài hạn”. Nhưng cũng chính họ, vài tuần sau lại đăng bài hỏi: “Thị trường đỏ quá, có nên ngưng DCA đợi hồi không?” , hay “Mã này chia 2 rồi, có nên DCA để về bờ nhanh không?”.

Điều này cho thấy sự bất an của nhà đầu tư theo trường phái DCA không đến từ sự biến động của thị trường, mà đến từ lỗ hổng kiến thức căn bản. Họ hiểu sai và áp dụng sai DCA mà không hề hay biết.

Thật ra, đây vốn là chủ đề nằm khá xa trong lộ trình chia sẻ về Quản lý tài chính cá nhân của Wealth Calm. (Bạn biết đó, đầu tư là bước gần như cuối cùng. Sau khi bạn đã có sự bảo vệ, biết kiếm tiền và tiêu tiền). Mình đã định để dành chủ đề này cho giai đoạn sau. Nhưng khi chứng kiến quá nhiều người, kể cả người đã đầu tư một thời gian, vẫn còn đang loay hoay hiểu lầm về khái niệm này, mình quyết định sẽ “phá lệ” để viết về chủ đề này sớm hơn một chút.

Vậy DCA thực chất là gì?

Trước khi nói về các sai lầm, dành cho những ai chưa biết về DCA, mình sẽ giải thích đơn giản bản chất của nó.

Phương pháp DCA được biết đến như “chén thánh” trong lĩnh vực đầu tư dành cho những nhà đầu tư mới, không chuyên. Vì sao?

Vì trong đầu tư, việc canh điểm mua và quản lý cảm xúc là hai thách thức vô cùng lớn. DCA là một giải pháp đơn giản nhằm giải quyết chuyện này.

Thay vì cố gắng chọn đúng thời điểm “mua đáy” và hồi hộp bám theo thị trường, nhà đầu tư chia nhỏ số tiền của mình ra và đầu tư đều đặn theo các khoảng thời gian cố định, ví dụ mỗi tháng một lần, với cùng một số tiền.

Khi giá thị trường cao, số tiền đó mua được ít tài sản hơn. Khi giá giảm, lại mua được nhiều hơn. Theo thời gian, giá mua trung bình được san bằng, giúp giảm rủi ro mua vào đúng lúc thị trường đạt đỉnh.

Lấy ví dụ dễ hiểu cho những ai chưa từng đầu tư. Hãy tưởng tượng bạn đi siêu thị mua gạo.

• Tuần 1: Gạo giá là 50K/kg. Bạn cầm 100K đi mua được 2kg.
• Tuần 2: Gạo có đợt khuyến mãi giảm giá còn 25K/kg. Bạn vẫn cầm 100K, lần này mua được tận 4kg.
• Tuần 3: Giá gạo tăng lên thành 40K/kg.

Đến lúc này, bạn đã chi 200K để mua 6kg gạo từ hai tuần trước. Với giá vốn mua trung bình là 33K/kg. Như vậy, giá mua mỗi kg gạo của bạn thấp hơn 7K so với giá thị trường hiện tại.

Chỉ bằng việc giữ nguyên số tiền chi ra mỗi tuần (100K), bạn đã mua được giá vốn thấp hơn giá trung bình thị trường mà không cần phải ngồi canh xem ngày mai giá gạo tăng hay giảm. Giả sử bạn có một người hàng xóm tốt bụng mua lại số gạo của bạn, với giá thị trường. Vậy là, bạn đã có được lợi suất 21% trên vốn gốc bỏ ra.

Cơ chế của DCA gói gọn trong câu thần chú: “Mua ít hàng khi giá tăng. Mua nhiều hàng khi giảm giá.”

Nghe cực kỳ đơn giản. Vậy thì, thế quái nào mà nhà nhà đầu tư lại lầm tưởng phải không?

Ấy vậy mà, rất nhiều người vẫn đang có những lầm tưởng khi áp dụng chiến thuật này. Sau đây là 6 sai lầm phổ biến nhất mà mình thường quan sát thấy qua các thread trao đổi của mọi người:

Sai lầm 1: DCA vào tài sản rác

Đây là sai lầm phổ biến nhất và cũng đau đớn nhất. Mình từng thấy những người DCA rất kỷ luật, tháng nào cũng mua, không bỏ sót ngày nào. Nhưng sau 2 năm, tài khoản vẫn chia đôi, chia ba.

Tại sao? Vì họ DCA vào một đồng coin rác hoặc một cổ phiếu đang trên đà phá sản.

Nhiều người nhầm lẫn rằng: Cứ DCA là sẽ về bờ. Đây là một suy nghĩ cực kỳ nguy hiểm.

DCA chỉ phát huy tác dụng khi tài sản đó có giá trị nội tại và có khả năng phục hồi ngay cả khi nó gặp phải những cú sập từ thị trường. Nếu bạn đều đặn mua vào một tài sản mà giá trị của nó tịnh tiến về 0, thì hành động đó không gọi là DCA, đó là Tự sát. Bạn đang tưới nước cho một cái cây đã chết rễ, thì dù có tưới đều đặn bao nhiêu, nó cũng không thể ra quả.

Nếu bạn không phải là chuyên gia phân tích đầu tư, cố gắng tìm kiếm những khoản lợi nhuận vượt trội từ các viên kim cương trên thị trường, hãy đơn giản ưu tiên chọn DCA vào những tài sản đã chứng minh được giá trị của nó theo thời gian. Có thể kể đến như:

• Vàng: Trong hàng trăm năm, vàng luôn giữ được vai trò là nơi trú ẩn giá trị. Case Study thành công thì cứ nhìn vào ông bà bạn. Giá vàng trong lịch sử có mức độ biến động không kém gì cổ phiếu, nên DCA vàng theo cách thế hệ cha ông làm là cần thiết để quản trị rủi ro và tạo ra lợi nhuận tốt.
• Chứng chỉ quỹ chất lượng: Các quỹ phản ánh sự tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế, chứ không phụ thuộc vào một vài quyết định đúng, sai trong ngắn hạn. Khi mua chứng chỉ quỹ, bạn mua cả rổ cổ phiếu đã được chọn lọc. Một công ty có thể gặp khủng hoảng, nhưng khả năng để cả nhóm những doanh nghiệp dẫn đầu thị trường cùng sụp đổ là rất thấp. Bởi chúng là những trụ cột có ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế mà nhiều “thế lực” sẽ không để mất cân bằng.
• Cuối cùng là cổ phiếu blue-chip đầu ngành. Đây là những doanh nghiệp có quy mô vốn lớn, nền tảng tài chính khỏe, thương hiệu lâu năm và lợi thế cạnh tranh bền vững. Chúng không phải lúc nào cũng tăng nhanh nhất, nhưng lại có khả năng sống sót và phục hồi cao nhất qua các chu kỳ kinh tế.

Sai lầm 2: DCA theo Số lượng (Volume) thay vì Số tiền (Amount)

Đây là một lỗi tư duy mà ngay cả những người làm tài chính đôi khi cũng mắc phải.

Quay lại ví dụ mua gạo ở trên, nhưng lần này bạn không giữ nguyên số tiền mua. Thay vào đó, bạn mỗi tuần mua cố định 2kg, bất kể giá bao nhiêu.

Tuần 1: Giá 50K/kg, bạn mua 2kg và chi 100K.
Tuần 2: Giá giảm còn 25K/kg, bạn vẫn chỉ mua 2kg và chi 50K.

Sau hai lần mua, bạn đã chi 150K để mua 4kg gạo, tức giá vốn trung bình khoảng 37.5K/kg. So với cách DCA theo số tiền ở ví dụ trước (giá vốn 33K/kg), bạn mua đắt hơn đáng kể, dù hành động nghe có vẻ rất kỷ luật.

Tại sao mua theo số lượng lại sai lầm về bản chất DCA?

Thứ nhất, về mặt toán học: Khi bạn cố định số lượng, khi giá tăng cao, bạn buộc phải chi ra nhiều tiền hơn để mua nó. Ngược lại, khi giá giảm sâu (lúc nên mua nhiều nhất), bạn lại chi ít tiền đi. Bạn đang làm ngược lại nguyên tắc cốt lõi của đầu tư: Bạn đang dồn tiền mua đỉnh và dè sẻn khi mua đáy. Giá vốn trung bình của bạn sẽ luôn cao hơn so với cách DCA theo số tiền.

Thứ hai, và quan trọng hơn, là rủi ro dòng tiền cá nhân: Hãy nhìn vào thực tế cuộc sống. Thu nhập của chúng ta thường là một con số cố định hoặc tăng rất chậm. Giả sử bạn cam kết mua 100 cổ phiếu X mỗi tháng. Tháng này giá 50k, bạn tốn 5 triệu. Nhưng vài tháng sau giá đã lên tới 100k, bạn phải tốn 10 triệu mới mua được 100 cổ phiếu. Trong khi lúc đó, thu nhập và chi tiêu của bạn gần như không đổi, bạn vẫn chỉ có thể cắt chừng ấy tiền đi đầu tư.

Việc theo đuổi chi phí đầu tư đột ngột tăng gấp đôi sẽ phá vỡ cấu trúc chi tiêu sinh hoạt (tiền nhà, tiền ăn). Điều này có thể dẫn đến tâm lý lo lắng, và thường kết thúc bằng việc bạn phải bán tháo tài sản để trang trải cuộc sống ngay khi thị trường đang hưng phấn nhất.

Sai lầm 3: Chờ đợi “Điểm vào hoàn hảo”

Trong quá trình làm sản phẩm, mình rất thường thấy câu hỏi này: “Thị trường đang cao quá, có cần đợi điều chỉnh mới mua tiếp không?”

Nghe có vẻ hợp lý, nhưng đây là tư duy Timing the Market (Canh thời điểm), hoàn toàn trái ngược với chiến lược DCA. Không phải vì Timing the Market là bất khả thi. Trên thực tế, nhiều tổ chức đầu tư lớn vẫn xây dựng được các mô hình và bộ chỉ số để khai thác chiến lược này và tạo ra lợi nhuận. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ: đó không phải là cuộc chơi dành cho cá nhân. Với nguồn lực hạn chế về dữ liệu, công cụ, và thời gian, việc xác định đúng “điểm mua – điểm bán” gần như là điều không thể cho nhà đầu tư cá nhân.

Nếu bạn có khả năng đoán trúng đỉnh và đáy để chờ đợi và hành động kịp thời, bạn không cần DCA, bạn nên làm trader chuyên nghiệp (dù 95% trader đều thua lỗ). Khi chờ đợi điểm vào, mà hoàn toàn thiếu căn cứ để quyết định, bạn sẽ có khả năng rơi vào tình huống sau:

1. Thị trường không sập mà cứ tăng mãi, bạn lỡ mất toàn bộ sóng tăng trưởng.
2. Khi thị trường sập thật, tâm lý con người thường sợ hãi: “Chắc nó còn sập nữa”, và bạn lại đứng yên.

Đây là quan sát của mình nhìn thấy được từ các dữ liệu hành vi của người dùng, nhất là những nhà đầu tư mới. Khi thị trường vào pha tăng, họ sợ mua phải đỉnh nên chưa dám vào. Sau đó, vì không thể chờ lâu thêm họ đã mua (ở một mức giá cao hơn!). Sau đó, thị trường vào pha giảm, họ lại…đứng im không nhúc nhích. Mặc dù trước đó khi nhìn thị trường tăng trưởng, họ đều chạy đi khắp nơi hỏi, có cần đợi đến khi thị trưởng chỉnh thì mới mua tiếp không.

Đối với những nhà đầu tư nhiều năm, họ sẽ thấy việc thị trường lên xuống như cơm bữa là đều hết sức bình thường. Nếu không có hệ thống và công cụ tính toán tự động hỗ trợ, việc cố gắng tự timing để có thêm vài % lợi nhuận chỉ làm cho bạn đánh mất tài sản quý giá nhất trong đầu tư: Thời gian.

Tạm kết Phần 1

Chúng ta vừa cùng nhau đi qua một nửa chủ đề giải mã những lầm tưởng về DCA.

Để hành trình đầu tư của bạn luôn bền vững, hãy khắc cốt ghi tâm 3 nguyên tắc đầu tiên:

1. DCA vào sản phẩm tốt. Tuyệt đối không DCA vào tài sản đầu cơ.
2. DCA theo số tiền. Đừng DCA theo số lượng.
3. Hành động ngay và giữ kỉ luật đều đặn. Thời điểm tốt nhất để DCA là 10 năm trước, thời điểm tốt thứ hai là ngay bây giờ. Đừng cố gắng căn chỉnh thời gian vì đó là cuộc chơi bạn nắm chắc phần thua.

Đó là những vấn đề về mặt kỹ thuật khi áp dụng DCA. Ở Phần 2, mình sẽ chia sẻ tiếp các sai lầm còn lại dưới góc độ kỳ vọng tâm lý. Đây là những hiểu lầm mà ngay cả những người đã đầu tư có kinh nghiệm vẫn mắc phải.

Hẹn gặp lại các bạn trong bài viết sau!