Có thể bạn đang hiểu sai về DCA – trung bình giá (Phần 2)

Dành cho ai chưa biết DCA là gì, vui lòng đọc Phần I mình có giải thích. Hiểu đơn giản, Dollar Cost Averaging (DCA) là chiến lược đầu tư dàn trải số tiền đầu tư theo các khoản bằng nhau trong những khoảng thời gian đều đặn, thay vì đầu tư toàn bộ ngay một lần.

Câu chuyện kỳ vọng

Có vài lần, mình được người quen nhờ tư vấn đầu tư bền vững theo DCA.

Mình để ý thấy một chuyện họ luôn lặp đi lặp lại. Rất buồn cười như thế này:

Những lúc thị trường đỏ, danh mục DCA của họ thường vẫn ổn. Một là vẫn xanh. Hai là có giảm nhưng không sâu bằng mức điều chỉnh chung của toàn thị trường. Thế là, bạn rất đỗi vui vẻ, háo hức. Bạn gửi hình khoe với mình, lòng sướng lâng lâng.

Rồi thị trường quay đầu. Xanh. Rất xanh. Room này room kia bắt đầu rôm rả, các thầy khoe lãi 20 – 30% cho một mã cổ phiếu mà các thầy luôn dùng format “đúng như em nhận định”. Lúc đó, mấy người bạn của mình lại nhắn hỏi với giọng khác hẳn: Sao danh mục tao tăng chậm vậy ta? . Họ bắt đầu hoài nghi DCA.

Cũng không trách được. Vì thật ra, đó là phản xạ tâm lý rất tự nhiên khi không hiểu về bản chất của DCA.

DCA phổ biến với người nhà đầu tư mới không phải vì nó tạo ra lợi nhuận cao nhất, mà vì nó giải quyết nỗi đau sợ rủi ro của con người.

Có thể nói, phần lớn những thất bại với DCA không đến từ thị trường, mà đến từ kỳ vọng của người sử dụng nó. Vì kỳ vọng sai, họ khó có thể đồng hành một cách kiên định.

Ở Phần I, mình đã chia sẻ 03 sai lầm căn bản khi thực hành DCA: đầu tư vào tài sản rác, DCA theo số lượng thay vì số tiền, và chờ đợi một “điểm vào hoàn hảo”. Đây là những lỗi kỹ thuật phổ biến, dễ nhận ra và tương đối dễ sửa nếu bạn chịu dừng lại và nhìn lại cách mình đang đầu tư.

Ở Phần II sẽ đi sâu hơn vào những sai lầm nằm ở kỳ vọng và tâm lý. Chính những hiểu lầm này đã khiến nhiều người bỏ cuộc giữa chừng khi DCA, dù họ đang áp dụng đúng cách về mặt kỹ thuật.

Sai lầm 4: Kỳ vọng lợi nhuận cao như “Bắt đáy”

Có một sự thật mà ít ai nói cho bạn biết: Dựa trên các mô phỏng được kiểm chứng từ dữ liệu lịch sử, DCA thường đem lại lợi nhuận thấp hơn Lump Sum (đầu tư all-in một lần).

Nhà đầu tư theo DCA thường đánh đồng sự dễ chịu về mặt tâm lý với hiệu quả đầu tư vượt trội. Khi DCA giúp giảm lo lắng, nhiều người bắt đầu kỳ vọng rằng nó cũng sẽ mang lại lợi nhuận cao như những chiến lược mang tính chọn lọc thời điểm như Lump Sum hay Buy the Dip.

Thực tế thì ngược lại.

Đơn cử dữ liệu từ một nghiên cứu của Vanguard cho thấy đầu tư Lump Sum vượt trội hơn DCA trong 66% trường hợp khi xét khung thời gian 10 năm ở tất cả thị trường Mỹ, Anh, và Úc.

Mình rất thích biểu đồ bên dưới trong một nghiên cứu của RBC Global Asset Management. Bởi nó mô tả rất dễ hiểu bản chất khác biệt giữa đầu tư định kỳ (DCA) và đầu tư một lần (Lump Sum).

Có thể thấy rõ rằng:

• Khi thị trường giảm: Chiến lược DCA mua đều theo thời gian có thể đem lại kết quả tốt hơn so với đầu tư all-in một lần. Thông thường, DCA sẽ giúp bạn vẫn tạo ra được lợi nhuận dương, hoặc là chịu một khoản lỗ thấp hơn mức thị trường điều chỉnh.
• Nhưng trong những giai đoạn thị trường tăng: Đầu tư DCA sẽ không thể có lời bằng Lump Sum. Do Lump Sum một lần thì toàn bộ vốn được tham gia thị trường sớm và hưởng trọn xu hướng đi lên.

Tóm lại, bạn cần hiểu rõ. DCA là cách để giảm thiểu rủi ro và áp lực tâm lý. DCA không phải chiến lược tối ưu lợi nhuận.

Khi áp dụng DCA, bạn chấp nhận hy sinh phần lợi nhuận đột phá để đổi lấy giấc ngủ ngon. Bạn không cần quan tâm tin tức vĩ mô, không cần nhìn bảng điện mỗi ngày.

DCA không giúp bạn giàu lên nhanh chóng. Nếu bạn đang kỳ vọng lãi suất 50 – 100% /năm khi đầu tư với DCA, bạn đang chọn sai phương pháp.

Sai lầm 5: Nhầm lẫn giữa DCA và bắt dao

Ranh giới này rất mong manh nhưng lại khác xa về bản chất tâm lý.

• DCA: Bạn có kế hoạch từ trước. Ngày 5 hàng tháng, bất kể giá là bao nhiêu, tôi sẽ mua 5 triệu.
• Bắt dao: Bạn mua một sản phẩm vì muốn lướt sóng kiếm lời nhanh. Nhưng hôm sau giá giảm. Bạn cay cú nạp tiền mua thêm để hạ giá vốn. Giá tiếp tục hạ. Bạn lại mua thêm với hy vọng “nó hồi một chút là mình hòa vốn”. Giá giảm tiếp, bạn lại mua tiếp trong hoảng loạn.

Mình đã thấy rất nhiều người chôn vốn và mãi thua lỗ vì kiểu “DCA” này.

Những nhà đầu tư lâu năm đều biết: ngay cả một cổ phiếu top đầu vẫn có thể “dao rơi” trong ngắn hạn. (Mở thử biểu đồ của FPT, VNM, VCB…bạn sẽ hiểu).

Giá có thể giảm mạnh không phải vì các doanh nghiệp xấu đi, mà vì biến động chung của thị trường, dòng tiền lớn rút ra, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng, hay những dịch chuyển ở tầng vĩ mô cao hơn mà nhà đầu tư cá nhân không kiểm soát được.

Trong những thời điểm như vậy, bạn không nên thò tay ra bắt dao. Cơ bản vì bạn không biết được khi nào là đáy (tức là sau khi bạn mua giá sẽ quay đầu bật tăng dài hạn). Dao có thể sẽ liên tục rơi cho tới lần DCA tiếp theo.

Lẽ ra bạn có thể dồn tiền để mua ở mức thấp hơn, thì bạn đã dùng hết tiền quá sớm.

Sai lầm 6: “Set and Forget” tuyệt đối

Chúng ta hay nghe nói DCA là thụ động, set xong rồi thì cứ vậy mà làm thôi. Về mặt tâm lý thì đúng, nhưng về mặt quản lý tài chính thì chưa đủ.

Vì cuộc sống của bạn luôn thay đổi.

Thu nhập có thể tăng hoặc giảm.
Khẩu vị rủi ro cũng thay đổi theo tuổi, theo trách nhiệm và theo trải nghiệm đã trải qua trên thị trường. Lựa chọn sản phẩm để DCA ở từng giai đoạn sẽ rất khác nhau.

Ngoài những yếu tố cá nhân, còn một biến số khách quan là lạm phát.
Số tiền 5 triệu hôm nay không còn có sức mua như 5 triệu vài năm sau. Nếu bạn DCA với một con số cố định trong thời gian dài mà không điều chỉnh, thì tỷ lệ đầu tư thực chất đang giảm dần, bị lạm phát bào mòn mà bạn không nhận ra.

Vì vậy, DCA nên gắn với tỷ lệ thu nhập và được xem xét định kỳ, chứ không phải một con số “set rồi để đó” suốt nhiều năm.

Hãy là một nhà đầu tư lười biếng nhưng có trách nhiệm.

Lời kết

Đầu tư, suy cho cùng, là cuộc chơi của tâm lý hơn là những con số toán học.

Mình không khuyên bạn phương pháp nào là chén thánh. Nhưng nếu bạn là nhà đầu tư không chuyên, DCA là một phương pháp hiệu quả và nhẹ đầu nhất.

Hãy hiểu rằng sức mạnh của nó nằm ở sự Kiên trì và Kỷ luật, chứ không phải khả năng phán đoán thị trường. Đừng dừng lại khi thấy thị trường rung lắc.

Khi đã chọn DCA, đừng tốn thời gian đi phân tích.

Thay vì vậy, hãy dành thời gian đó cho việc phát triển chuyên môn chính, trò chuyện cùng người thân, bảo vệ sức khỏe. Những thứ sẽ quyết định thu nhập và chất lượng cuộc sống của bạn một cách trực tiếp, chứ không phải những rung lắc ngắn hạn của thị trường.