Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Mình nhớ hồi nhỏ, nhiều người lớn tuổi trong khu mình đều mất khi chưa kịp già. Khi đó, điều kiện y tế còn nhiều khó khăn, sống đến 70 đã được xem là rất thọ. Còn bây giờ, 70 chỉ mới là điểm bắt đầu của một chặng đường rất dài phía sau.
Chúng ta đang sống trong một thời kỳ mà con người sống lâu hơn rất nhiều so với các thế hệ trước. Và điều này âm thầm thay đổi mọi thứ: cách chúng ta làm việc, chi tiêu, chăm sóc sức khỏe, và chuẩn bị cho tương lai. Có những bài toán mà thế hệ trước không cần đối mặt, nhưng thế hệ của chúng ta thì không thể né tránh.
Bên dưới là biểu đồ về tuổi thọ trung bình của người Việt Nam kể từ 1960 đến 2023. Nhìn vào biểu đồ bạn có thể thấy sau 1975 trở đi khi đất nước hòa bình không còn chiến tranh, ít nhất là người ta không bị ăn bom khi đang ngồi ăn cơm, thì tuổi thọ trung bình tăng đều như vắt chanh.
Không biết bạn thì sao, chứ mỗi lần mấy đứa cháu trong nhà chúc mình “sống lâu trăm thọ” là mình… sợ lắm.
Vì thực tế, khi ngồi xuống làm vài phép tính rất cơ bản thôi, mình nhận ra một chuyện hơi đáng sợ. Nếu không có một kế hoạch tài chính nghiêm túc, thì chưa chắc mình sống tới 100, mà có khi mới ngoài 70 đã bắt đầu lo không biết tiền đủ để sống tiếp hay không.
Thế hệ của chúng ta bây giờ khác ông bà ngày xưa rất nhiều. Ngày trước, nỗi lo lớn nhất là “sống có thọ không”. Còn bây giờ, y học tốt hơn, tuổi thọ kéo dài hơn, thì nỗi lo lại dịch chuyển sang một chỗ khác: Liệu mình có đủ tiền để duy trì chất lượng sống khi về già hay không.
Việc không chuẩn bị một kế hoạch hưu trí rõ ràng chẳng khác nào việc bạn đang đánh cược tuổi già của chính mình vào một ván bài may rủi. Đừng để đến lúc sức cùng lực kiệt mới nhận ra chiếc xe cuộc đời mình đã cạn xăng ngay giữa lộ trình.
Rồi, vậy thì giờ, nếu bạn đã quyết định tham gia vào nhóm “lo xa” (giống mình), thì sau đây mình sẽ cùng bạn giải đố xem chúng ta cần bao nhiêu tiền để nghỉ hưu. Việc số hóa bất kỳ kế hoạch hay ước mơ nào cũng đều giúp bạn tăng khả năng hiện thực hóa nó hơn rất nhiều. Và đối với việc hoạch định tài chính cá nhân, việc lượng hóa còn quan trọng hơn gấp bội.
Tuy nhiên, trước khi đi tính tiền, có một điều này quan trọng hơn mà bạn cần phải làm. Thậm chí là thời gian trôi qua, nhân sinh quan thay đổi, mỗi khi ngồi lại để review kế hoạch nghỉ hưu, bạn sẽ luôn cần tự hỏi lại bản thân hai câu này:
1. Khi nào bạn nghỉ hưu?
2. Bạn muốn nghỉ hưu với hoàn cảnh như thế nào?
Ở tuổi nào bạn sẽ nghỉ hưu?
Chúng ta cùng suy nghĩ về câu hỏi đầu tiên nhé.
Các nhà hoạch định tài chính cá nhân khi lên kế hoạch cho việc nghỉ hưu không bao giờ bắt đầu bằng việc hỏi về chuyện tiền bạc và những con số.
Cách tiếp cận của một nhà hoạch định tài chính thường làm là… đọc hồ sơ của khách hàng để xem họ làm ngành gì, vị trí nào, đã đi được bao lâu trên con đường nghề nghiệp đó, và mức độ ổn định của công việc ra sao.
Có lần, một khách hàng trong ngành dầu khí đã chia sẻ với anh bạn mình trong buổi tư vấn rằng: “Ngành này người ta hay về hưu non lắm em ạ.”
Quả thực, có những ngành nghề mà bạn không được quyền chọn tuổi nghỉ hưu. Thay vào đó, tuổi nghỉ hưu chọn bạn.
Những công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, theo thống kê lên tới hơn 1.800 ngành nghề. Với những người làm trong các lĩnh vực này, việc chuyển sang một công việc khác khi lớn tuổi gần như là điều rất khó. Nhiều ngành độc hại không làm người ta ngã bệnh ngay, mà âm thầm lấy đi thể lực theo năm tháng. Đến một độ tuổi nào đó, cơ thể không còn đủ sức để học một nghề mới, làm lại từ đầu, hay theo kịp nhịp độ của những công việc khác.
Nếu bạn nằm trong nhóm này, bạn cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn trong kế hoạch dài hạn.
Rồi lại có những ngành khác đang dần mai một, dễ bị thay thế hơn trước, đặc biệt là khi xu hướng AI đang ngày càng phát triển. Nhóm này có thể chưa đến tuổi hưu đã phải đối mặt với rủi ro thu nhập bị cắt giảm. Nhưng đó là một câu chuyện khác, để dành cho một bài viết khác.
Vậy còn bạn, “Bạn muốn nghỉ hưu năm bao nhiêu tuổi?”
65 với nam, 60 với nữ? Hoặc thậm chí sớm hơn?
Đó là câu hỏi bạn chưa cần phải trả lời ngay, nhưng hãy nghĩ về nó từ bây giờ và có câu trả lời càng sớm càng tốt.
Có những người là chủ doanh nghiệp, họ có thể gắn bó với công việc rất lâu. Ở phương Tây hay như tại Nhật Bản, có những người làm việc đến tận những ngày cuối đời. Không phải vì thiếu tiền, mà vì họ vẫn muốn được tạo ra giá trị.
Ở Nhật, họ có một nghề mà mình hay gọi vui là nghề “lau lá”. Thật đó, bạn không nghe nhầm đâu. Có những người già khi đã quá độ tuổi lao động và vẫn muốn đi làm nhưng không còn việc gì phù hợp nữa, họ đã thực sực đi lau lá ở những ngồi đền và bảo tàng. Công việc lúc này có thể chỉ là bán thời gian, nhẹ nhàng hơn, nhưng mang lại cảm giác mình vẫn còn “có ích” cho xã hội.
Bạn sẽ nghỉ hưu trong hoàn cảnh nào?
Đây không phải là câu hỏi dễ. Tuổi của bạn càng trẻ, càng không dễ để trả lời câu hỏi này.
Bạn có thể tham khảo một bài tập tưởng tượng trong bài viết này để có thể hiểu rõ điều mình muốn.
Bài tập này, cần được thực hiện nhiều lần. Mục đích là để bạn điều chỉnh lại kỳ vọng của bản thân khi thế giới quan của bạn có sự thay đổi qua thời gian.
Bây giờ, chúng ta đang chính thức trở thành nhà hoạch định tài chính của riêng mình, vì vậy mình cần bạn phải chi tiết hơn chút. Từ những tưởng tượng của bạn về cuộc sống khi nghỉ hưu ở trên, hãy mô tả chương trình sống của bạn trong một năm hưu trí đầu tiên của mình.
Để mình đoán nhé. Du lịch full-time phải không?
Mỗi khi phỏng vấn các bạn, mình đều nhận được câu trả lời như vậy. Hầu hết, do chúng ta chưa bước vào tuổi già nên rất khó để hình dung những hoạt động của người lớn tuổi. Khả năng cao là chúng ta sẽ chọn lấy những thứ đem lại niềm vui cho ta ở hiện tại. Phóng chiếu nó vào tương lai.
Nhưng không sao. Mình đã nói từ trước, đây là câu hỏi cần nhiều sự suy ngẫm chứ không thể trả lời được ngay lập tức.
Mình sẽ kéo bạn lại gần với thực tế hơn chút. Hãy nhìn ngó xung quanh những người lớn tuổi đang sống cuộc sống của họ như thế nào. Có thể mình sẽ một bài viết thống kê về các hoạt động của người lớn tuổi để bạn xây dựng mong đợi sát thực tế hơn. Tuy nhiên, ngay tại thời điểm này, mình cần bạn đối thoại với chính bản thân trước.
‘Bạn thấy bố mẹ, ông bà bạn đang nghỉ hưu như thế nào? Bạn có muốn khác đi với họ không? Khác đi ra sao?’ Bây giờ bạn hãy suy nghĩ tiếp: ‘Tại sao bạn lại muốn như vậy?’ ‘Bạn sẽ trong hoàn cảnh đó trong bao lâu? Tới hết cuộc đời còn lại của bạn ư?’
Khi bạn thành thật trả lời được các câu hỏi đó cho bản thân, chúng ta mới có thể tiến đến tính toán các chi phí bạn sẽ cần cho tuổi hưu của mình.
Vì tài chính cá nhân, đúng như tên gọi của nó, là chuyện rất riêng. Không ai giống ai, nên cũng không có một công thức chung áp cho tất cả mọi người. Khi bạn hình dung được mình muốn sống như thế nào sau khi không còn đi làm, thì các tính toán khác về chi phí mới bắt đầu được đề cập đến.
Đến đây, điều QUAN TRỌNG NHẤT mình muốn bạn hiểu rõ là:
Nghỉ hưu là một giai đoạn rất dài của cuộc đời. Với tuổi thọ ngày càng tăng, thế hệ chúng ta có thể sẽ sống thêm 25 – 30 năm sau khi dừng lao động, và không phải tất cả những năm đó đều khỏe mạnh.
Vì vậy, câu chuyện hưu trí không bắt đầu từ tiền, mà bắt đầu từ trả lời cho 2 CÂU HỎI: Khi nào tôi nghỉ hưu và tôi muốn sống như thế nào khi không còn đi làm?
Khi bức tranh đó đủ rõ, các quyết định tài chính – từ mức sống, chi phí y tế, cho đến cách chuẩn bị và sử dụng tài sản – mới thực sự được tính toán đúng.
Trong bài viết tiếp theo, mình sẽ làm toán để ước tính chi tiêu cho 30 năm nghỉ hưu của một người. Bạn sẽ thấy, con số đó thường lớn hơn chúng ta phỏng đoán.
