Eat the frog - Hãy ăn con ếch trước

Đang nói cái gì vậy?

Dành cho những ai chưa bao giờ nghe câu này (mà chắc là chỉ những ai từ thời đồ đá mới chưa từng nghe), Eat the Frog là triết lý bắt nguồn từ một câu nói hóm hỉnh của Mark Twain.

Nếu bạn chưa quen mặt gọi tên, thì Mark Twain chính là cha đẻ của văn học hiện đại Mỹ, người đàn ông với bộ râu kẽm đặc trưng và những phát ngôn sắc sảo (chắc nên nói là đanh đá haha). Ông không chỉ là tác giả của Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer, mà còn là một bậc thầy về quan sát tâm lý con người.

Mark Twain từng có một câu nói kinh điển đã trở thành kim chỉ nam trong quản trị hiệu suất:

“Nếu việc đầu tiên bạn làm vào mỗi buổi sáng là ăn sống một con ếch, thì bạn có thể đi qua ngày hôm đó với sự nhẹ nhõm, vì biết rằng điều tồi tệ nhất đã xảy ra rồi.”

Trong công việc và cuộc sống, “Con ếch” không hẳn là một đầu việc khó, mà là một trạng thái cảm xúc bạn muốn trốn chạy.

Đó có thể là một bản báo cáo dài ngoằng, là một buổi trao đổi cần có với sếp về tình hình công việc không đúng như kỳ vọng, là cuộc gọi cho một khách hàng khó tính, hay việc lên kế hoạch tài chính cho một năm.

Đó cũng có thể là việc dành ra thời gian mỗi ngày để học một kỹ năng cần thiết. Hay đơn giản hơn, con ếch chính là việc xỏ đôi giày chạy bộ vào lúc 5 giờ sáng. Trời thì lạnh, chăn thì ấm, trong khi cơ thể bạn van xin đòi ngủ thêm 5 phút nữa. Việc bước chân xuống giường lúc đó khó khăn như thể phải leo lên đỉnh Everest vậy.

Giải mã con ếch: Sao chúng ta lại sợ việc quan trọng?

Trong công việc và cuộc sống, “Con Ếch” đại diện cho nhiệm vụ quan trọng nhất, cần làm nhất, nhưng đồng thời cũng là thứ bạn… ngán ngẩm nhất.

Câu hỏi đặt ra là: Tại sao chúng ta lại sợ ăn ếch đến vậy? Tại sao chúng ta thà làm 10 việc nhỏ vô nghĩa còn hơn là đối mặt với 1 việc lớn quan trọng?

Nó đều bắt đầu từ khoa học tâm lý. Cuộc chiến trì hoãn thực chất là cuộc chiến giữa hai phần của não: Hệ thống Limbic (vùng não chịu trách nhiệm về cảm xúc, bản năng sinh tồn) và Vỏ não trước trán (vùng chịu trách nhiệm về lý trí, quy hoạch tương lai).

Khi bạn nhìn thấy “Con ếch” hay nói cách khác là một việc khó nhằn, hệ thống Limbic sẽ hét lên: “Nguy hiểm! Khó quá! Có thể thất bại! Đau khổ! Chạy đi!”.

Nó kích hoạt phản ứng Fight or Flight (chiến hay bỏ chạy). Vì nhiệm vụ này to lớn và mơ hồ, não bộ xem nó như một mối đe dọa tiêu tốn năng lượng. Và bản năng của con người là tìm kiếm sự thoải mái tức thời.

Vì vậy, phải thừa nhận là việc bạn phải ăn con ếch không hề dễ dàng chút nào.

Cái giá của việc nuôi ếch : Hiệu ứng Zeigarnik và thuế tâm lý phải trả

Nếu bạn không ăn con ếch vào buổi sáng, bạn nghĩ rằng mình đang để dành nó vào buổi chiều? Không đâu. Bạn đang phải trả một cái giá đắt hơn nhiều.

Trong tâm lý học có một khái niệm gọi là Hiệu ứng Zeigarnik. Nó chỉ ra rằng não bộ con người có xu hướng ghi nhớ và day dứt với những công việc chưa hoàn thành hơn là những việc đã xong.

Bạn sẽ thấy hiệu ứng này rõ nhất trong cách các bộ phim truyền hình.

Các tay đạo diễn bậc thầy luôn biết cách kết thúc một tập phim bằng một cái kết bỏ ngỏ ngay lúc cao trào nhất, khơi gợi sự tò mò và bức bối ở mỗi người xem. Khi đó, bạn không thể làm gì khác ngoài việc chắc chắn phải xem nốt tập sau nhằm giải tỏa cảm giác lấp lửng đó.

Nhưng bạn không phải đạo diễn. Bằng cách bỏ dở chuyện cần làm, bạn đang tự hành hạ bản thân mình khi cứ để bộ não phải bứt rứt nghĩ về nó.

Hãy tưởng tượng “Con ếch” như một ứng dụng chạy ngầm trên điện thoại của bạn. Dù bạn không mở nó lên, nó vẫn âm thầm ngốn RAM và pin của bạn.

Khi bạn đi ăn trưa, bạn lo lắng về nó.
Khi bạn lướt web, một góc tâm trí bạn vẫn bị ám ảnh bởi nó.
Khi bạn dành thời gian bên người thân yêu, dù không nói ra, bạn vẫn mất tập trung vì nó.

Đó chính là phần “Thuế Tâm Trí” mà phải trả giá.

Việc né tránh một việc khó nhằn không giúp bạn thoát khỏi nó. Nó chỉ làm cho công việc đó trở nên nặng nề hơn gấp bội vì cộng thêm sức nặng của sự lo âu.

Con ếch có thể tốn 1 giờ để làm, nhưng nếu bạn trì hoãn cả ngày, bạn đã tốn 10 giờ năng lượng cảm xúc để vác con ếch đó theo.

Đó là lý do tại sao những ngày bạn trì hoãn nhiều nhất lại là những ngày bạn thấy kiệt sức nhất, dù chất lượng công việc chẳng có gì vượt trội.

Bạn không mệt vì lao động, bạn mệt mỏi vì cuộc đấu tranh nội tâm.

Chiến lược măm măm con ếch

Vậy làm sao để biến việc Ăn con ếch từ cực hình trở nên dễ dàng hơn?

Chia nhỏ con ếch

Sự mơ hồ là cha đẻ của trì hoãn. Nếu trong To-do list của bạn chỉ ghi vỏn vẹn: “Làm dự án Marketing”, não bạn sẽ tê liệt ngay lập tức. Con ếch này quá to, quá sần sùi.

Đúng hơn, theo mình những con ếch kiểu đó là một con cóc ghẻ luôn.

Hãy làm sạch nó bằng kỹ thuật Chunking (Chia nhỏ). Thay vì ăn một con ếch to tổ chác, bạn hãy định vị nó thành nhiều phần nhỏ và ăn dần mỗi ngày.

Bạn có thể xem thêm ở bài viết Nguyên nhân ẩn sau mọi trì hoãn, mình cũng có viết về sự mơ hồ khiến mọi thứ trở nên khó khăn như thế nào.

Khi bạn chia nhỏ con ếch đến mức độ nhỏ nhất (tức là dễ đến mức không thể thất bại), Hệ thống Limbic sẽ không còn thấy nó là mối đe dọa nữa. Hàng rào phòng vệ được hạ xuống, và bạn có thể bắt đầu trôi chảy.

Bắt ếch ngay từ ban đêm

Giống như ở dưới quê, người ta đi soi ếch về đêm. Bạn cùng nên như vậy.

Đừng đợi đến khi bình minh lên mới bắt đầu đi bắt ếch. Lúc đó thì đã quá muộn rồi.

Mình sẽ không khuyên bạn ngồi xuống và viết ra một checklist công việc chi tiết cho ngày hôm sau. Dù mình biết một số nơi sẽ khuyên bạn như vậy. Thực tế từ trải nghiệm của mình, việc lập danh sách quá chi tiết vào buổi tối không hề mang lại hiệu quả như chúng ta nghĩ.

Thứ nhất, buổi tối là lúc pin năng lượng của bạn đã chạm đáy. Bắt não bộ phải gồng mình lên kế hoạch chi tiết chất lượng cho ngày mai là một việc rất khó.

Thứ hai, thực tế cuộc sống luôn có biến số. Ngày mai là do… ngày mai quyết định. Sẽ luôn có những việc “từ trên trời rơi xuống” chen ngang vào danh sách chi tiết mà bạn vừa lập ra. Sự cứng nhắc lúc này chỉ tạo thêm áp lực không cần thiết.

Thay vào đó, mình chỉ cần bạn làm một việc nhỏ này vào cuối buổi tối mỗi ngày:

Hãy chọn ra CON ẾCH DUY NHẤT bạn phải làm vào ngày mai.

Hãy tìm ra con ếch xấu xí nhất, gớm ghiếc nhất mà bạn bắt buộc phải xử lý vào ngày mai. Chỉ một con thôi. Và khoanh tròn nó lại.

Để làm gì? Để sáng hôm sau, khi chuông báo thức reo, bạn thức dậy với tâm thế của một người lính đã nhận quân lệnh. Không suy nghĩ. Không đắn đo. Không mặc cả. Chỉ có hành động.

Bạn cần hiểu rằng, Willpower (Nguồn lực ý chí) giống như một cục pin, nó được sạc đầy sau giấc ngủ dài nhưng sẽ tụt dần trong ngày. Đừng lãng phí nguồn năng lượng quý giá nhất buổi sáng chỉ để quyết định xem mình nên làm gì.

Hãy dùng nguồn lực tràn đầy vào buổi sáng chỉ để hành động.

Từ lần đầu tiên tiếp cận được tư duy này (cảm ơn một người sếp cũ của mình, anh là người đã chia sẻ với mình về việc Eat the frog), mình đã có một “Ừ ha” moment thế này:

“Ừ ha. Tại sao mình lại phải trì hoãn việc ăn con ếch? Trước sau khi cũng phải ăn. Thôi nhai nó luôn cho rồi.”

Nhai con ếch đã tốn sức rồi, tại sao lại phải hao tâm khổ tức thêm vì cứ chần chừ không giải quyết nó?

Khi bạn dũng cảm ăn con ếch ngay từ đầu ngày, kết quả bạn nhận được không chỉ là hiệu quả công việc khi làm việc khó nhằn đó (vì đầu ngày là lúc trí óc bạn đang fresh nhất và hiệu suất nhất), món quà lớn nhất chính là sự thở phào nhẹ nhõm cho cả ngày hôm đó.

Đó là sự tự do để tận hưởng trọn vẹn ly cà phê buổi sáng mà không thấy thấp thỏm. Đó là sự tự do để buổi tối về nhà, bạn có thể thực sự hiện diện bên người thân, tắt máy tính và mỉm cười vì biết rằng mình đã làm việc cần phải làm trong ngày.

Đừng để con ếch của ngày hôm nay trở thành nỗi ám ảnh của ngày mai. Cuộc đời này quá ngắn để sống trong sự lo âu thường trực và những nuối tiếc về những điều lẽ-ra-nên làm-sớm-hơn.

Sáng mai, khi bình minh lên, hãy nhìn vào con ếch bạn cần phải xử lý.

Hãy cầm nĩa lên. Và dũng cảm măm măm nó ngay để giải thoát cho tâm trí của chính mình.